Przebieg zajęć

1. Zapytaj uczniów, jak rozumieją pojęcie "środki masowego przekazu" (mass me­dia) i jakie są cechy szczególne tego sposobu komu­nikacji międzyludzkiej. Poproś, aby wymienili znane im stacje telewizyjne, radiowe oraz tytuły prasowe. W tej części lekcji warto wstępnie pogrupować środki maso­wego przekazu według ich rodzajów (media audiowizual­ne czy tekstowe), według częstotliwości ukazywania się (dziennik, tygodnik itp.), według tematyki (ogólnoinformacyjna, specjalistyczna) oraz - jeśli to moż­liwe - według głównych odbiorców (dorośli, dzieci, młodzież, kobiety, mężczyźni, biznesmeni itp.).
   
   
2. Przedstaw w postaci miniwykładu z wykorzystaniem odpowiedniego slajdu (1) - krótką historię środków masowego przekazu. Możesz też polecić jednemu z uczniów przygotowanie krótkiej prezentacji na ten temat. Zwróć uwagę, że media masowe są relatywnie młode: początki prasy periodycz­nej sięgają XVII wieku ("Relation" drukowana w Strasburgu i pierwszy dziennik wydawany w Lipsku), ale znaczenia nabrały one dopiero w wieku XIX. Pierwsze regularne programy radiowe nadawane są od 1920 roku, a telewizyjne od 1936 roku (w Polsce od 1953 roku). Początki internetu sięgają wprawdzie końca lat 60., ale jako środek komunikacji masowej zaczął być wykorzystywany dopiero w latach 90. XX wieku!
   
   
3. * (materiały dodatkowe) Wprowadź rozróżnienie na media publiczne i prywatne i wyświetl odpowiedni slajd (3) ukazujący różnice w zasadach ich działania. Wyjaśnij ewentualne wątpliwości uczniów, odwołując się do przykładów z Polski i świata. Wypisz teraz na tablicy cztery litery: P - prasa, R - radio, T - telewizja, I - internet i zapowiedz, że na tej lekcji zajmiecie się badaniem środków masowego przekazu. Wyjaśnij, że celem lekcji jest poznanie najważniejszych faktów z historii różnych mediów i zrozumienie ich specyfiki. W tej części lekcji uczniowie w grupach pracują nad historią poszczególnych mediów, a następnie prezentują na forum klasy wyniki swojej pracy. Poproś, by uczniowie odliczyli od 1 do 4; następnie usiedli w odpowiednich zespołach (jedynki razem, dwójki razem itd.). Poleć, by wyłonili spośród siebie:
   
   • koordynatora, który będzie organizował pracę grupy,
   • sekretarza, który będzie notował spostrzeżenia i wnioski,
   • sprawozdawcę , który omówi wynik pracy grupy na forum klasy,
   • "czasomierza", czyli osobę pilnującą tempa pracy,
   • plastyka, który przedstawi efekty pracy na plakacie.
   Poproś, by każda grupa zapoznała się ze swoimi materiałami pomocniczymi i zagadnieniami (materiały B, C, D, E, F). Niech uczniowie w tekstach pomocniczych podkreślą jednym kolorem najważniejsze informacje, a drugim te fragmenty, które pozwolą im rozwinąć podane w ich zestawie zagadnienia problemowe. Następnym krokiem będzie wypisanie w punktach na jednej kartce kilku najbardziej istotnych informacji, a na drugiej 3-4 pytań i problemów, które chcą zasygnalizować reszcie klasy. Na tym etapie pracy potrzebna będzie twoja pomoc i rada - po sprawdzeniu przez nauczyciela zawartości notatek grupy mogą przystąpić do przenoszenia ich na plakat i przygotowania krótkiej wypowiedzi uwzględniającej zagadnienia zawarte w materiale pomocniczym (F). Każdy zespół wiesza swój plakat w widocznym miejscu, a sprawozdawca przedstawia wyniki pracy swojej grupy. Poleć, by uczniowie robili krótkie notatki z wypowiedzi przedstawicieli innych zespołów.
   W czasie lekcji uczniowie, jeśli mają dostęp dp internetu, mogą poszukać dodatkowych informacji na stronach podanych w materiale (A). Linki te mozna wykorzystać także w czasie samodzielnej pracy w domu.
   
   
4. Przedstaw slajd prezentujący największych wydawców i nadawców w Polsce (2) i omów krótko. Poproś, by uczniowie wskazali te tytuły i stacje, które dobrze znają, i te, o których nie wiedzą nic albo bardzo niewiele. Zaproponuj, by kilku ochotników znalazło w internecie najważniejsze wiadomości na temat mniej znanych im mediów. Wyjaśnij różnicę między wydawcą (produkuje, wydaje dane medium) a dyrektorem (kieruje przedsiębiorstwem) czy redaktorem naczelnym (kieruje pracami redakcji). Zwróć uwagę, że wszystkie media działają na podobnej zasadzie jak inne przedsiębiorstwa, tzn. muszą mieć źródła finansowania, osiągać określony wynik finansowy itp.
   
   
5. Zaprezentuj slajd ukazujący rynek mediów w Polsce (5). Sprawdź, czy uczniowie rozumieją wykresy. Zwróć uwagę, że ukazują one tylko największych "graczy", ale na rynkach telewizyjnym, prasowym, radiowym i internetowym działa wiele innych podmiotów, które w sumie mają w nich także znaczący udział - poproś o podanie przykładów tytułów prasowych, stacji telewizyjnych, radiowych oraz portali nieuwzględnionych w slajdzie "Rynek mediów". Poproś, by uczniowie zastanowili się nad wynikami oglądalności poszczególnych stacji i sprzedaży tytułów prasowych - czy są dla nich zaskakujące? Jakie czynniki mają wpływ na oglądalność, słuchalność i czytelnictwo?
   * (materiały dodatkowe) Możesz omówić również wykresy (5.1 oraz 5.2) prezentujące rynek prasowy oraz telewizyjny w szerszym zakresie.
   
   
6. Podsumuj zajęcia, nawiązując do kluczowych pojęć: media ogólnotematyczne vs. specjalistyczne, globalne vs. krajowe vs. regionalne vs. lokalne, publiczne vs. prywatne, "poważne" i tzw. tabloidy, za każdym razem prosząc uczniów o podawanie odpowiednich przykładów.
   
   
7. * (materiały dodatkowe) Pokaż uczniom slajd "Dziwny jest ten świat..." (6) prezentujący kilka okładek tygodników, które ukazały się w tym samym miesiącu w Polsce. Poproś, by rozpoznali, jaki temat redakcje uznały za najważniejszy, i sformułowali swoje refleksje dotyczące obrazu świata, jaki można na tej podstawie zbudować. Zaproponuj ochotnikom, by przeprowadzili w domu mały eksperyment myślowy. Mają wyobrazić sobie, że na Ziemi pojawiła się grupa kosmitów, którzy nie bardzo potrafią porozumieć się z ludźmi, są jednak świetnymi odbiorcami wszystkich środków masowego przekazu - telewizji, radia, gazet, nie mówiąc już o internecie. Jaki obraz życia przedstawicieli gatunku Homo sapiens wyłania się z mediów? Jakie są ich najważniejsze problemy? Jak wygląda życie codzienne na tej dziwnej planecie? Jakie wydarzenia zaprzątają przede wszystkim uwagę jej mieszkańców? Jakie podobieństwa i jakie różnice da się zauważyć w obrazach świata tworzonych przez różne media? Chętni mogą napisać krótką relację kosmity z Ziemi...
   

Uwaga: Poproś uczniów, by przynieśli na następne zajęcia swój ulubiony (lub wskazany przez nauczyciela) dziennik i/lub czasopismo. Jeśli zdajesz się na wybór uczniów, miej w pogotowiu kilka gazet codziennych i czasopism!